Matrix 1. Samenvatting van diagnostiek en interventies bij verminderd seksueel verlangen en opwindingsproblemen bij de vrouw volgens een stepped care-model

 

 

 

Proces

 

 

Verrichting

 

 

Resultaat

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Stap 1

 

Intake

Diagnostiek

Vaststellen hulpvraag en oorzakelijke en onderhoudende factoren

Anamnese:

-          Seksualiteit

         primair of secundair

         situationeel of generaliseerd

         alle aspecten van het seksueel functioneren: ervaring met en beleving van seksuele stimulatie, lichamelijke en subjectieve seksuele respons

         seksuele voorgeschiedenis

(bullet rondje) gevolgen van seksueel probleem voor seksuele (partner)relatie

-          Psychiatrische en psychologische comorbiditeit:

       depressie

       stress werk

       (primaire) relatieproblematiek

       seksueel misbruik

   Somatische comorbiditeit:

       neurologische aandoeningen (bijv. multiple sclerose)

       endocriene aandoeningen (bijv. verstoorde schildklierwerking, diabetes mellitus)

       geneesmiddelen (bijv. SSRIís, antipsychotica)

   Eerdere (niet-)succesvolle hulpverlening en zelfzorg/zelfmedicatie

   Hulpvraag:

       waarom nu?

       prioritering klachten: welke staan op de voorgrond?

       doel(en) behandeling: relatie, seksuele respons, anders

 

Vragenlijsten

-          (op indicatie)

 

Lichamelijk onderzoek:

   Bij seksuele pijnklachten of klachten die wijzen op een mogelijk oestrogeentekort: inspectie van de externe genitalia en bekkenbodem

 

Laboratoriumonderzoek:

   Bij vermoedens van een androgeendeficiŽntie: bepaling vrij testosteron en prolactine

   Diagnose gesteld en omschreven in predisponerende, luxerende en onderhoudende factoren

   Hulpvraag is opgehelderd

Beoordeling

   Bespreken van bevindingen en behandelopties

   Formuleren behandeldoel(en):

       hervatten positieve seksuele interacties

   Vaststellen behandelplan

   Behandeling of verwijzing:

       bij comorbide somatische of psychiatrische problematiek of ernstige relatieproblemen verwijzen naar adequate hulp

       bij stabiele chronische comorbide problematiek: overleg met andere behandelaar voor evt. aanpassing medicatie

       bij onvoldoende eigen expertise: naar arts/psycholoog-seksuoloog NVVS

Stap 2

 

Permission

Limited information

Normaliseren

Toestemmen

Voorlichten

Psycho-educatie seksualiteit:

   Uitleg over:

       voorwaarden voor ontstaan van opwinding en verlangen

       sekseverschillen in seksuele motivatie

       fluctuaties in seksueel verlangen door veranderde omstandigheden

       zo nodig rol van hormonen, (chronische) ziekte, medicatie, psychische en relationele problematiek (folder 'Verschil in verlangen' >>)

   Klachten verholpen: terugvalpreventie

   Klachten niet verholpen: naar stap 3

Stap 3

 

Specific suggestions

Modificatie van enkele belangrijke oorzakelijke of instandhoudende factoren bij geen of weinig comorbiditeit

Psycho-educatie en specifieke suggesties:

   Uitleg over relatie tussen seksualiteit, communicatie en intimiteit

   Bijstellen leefgewoonten (bijv. tijd maken voor seks)

   (Opnieuw) opdoen van belonende seksuele ervaringen (o.a. Kijken naar je eigen lichaam, Fantasie tijdens vrijen met jezelf, Aandachtsoefening opgewonden worden, Erotische prikkels opzoeken, Genieten van elkaars aanrakingen zonder en met geslachtsdelen)

 

Eenvoudige medische interventies:

   Bij vastgestelde vaginale atrofie: systemische of lokale oestrogeensuppletie, tibolon

   Klachten verholpen: terugvalpreventie

   Klachten niet verholpen: naar stap 4

Stap 4

 

Intensive therapy

Modificatie van complexe met elkaar samenhangende oorzakelijke of instandhoudende factoren

Psychologische-seksuologische interventies:

   (Opnieuw) opdoen van belonende seksuele ervaringen (o.a. Kijken naar je eigen lichaam, Fantasie tijdens vrijen met jezelf, Aandachtsoefening opgewonden worden, Erotische prikkels opzoeken, Genieten van elkaars aanrakingen zonder en met geslachtsdelen)

   Bijstellen disfunctionele cognities

   Communicatie tussen partners over emoties, seksuele wensen en grenzen (o.a. oefening Samen iets ondernemen, Wensen en grenzen, Mythes en misverstanden)

 

Medische-seksuologische interventies:

   Bij androgeendeficiŽntie door bilaterale ovariŽctomie plus hysterectomie: oestrogeen- en testosteronsuppletie

   Klachten verholpen: terugvalpreventie

   Klachten niet verholpen: naar stap 5

Stap 5

 

Evaluatie

Evaluatie en herformulering doelstelling

   Ondersteuning

   Blijvend monitoren van seksuele bijwerkingen en van oestrogeen- en testosteronsuppletie

   Klachten verholpen: terugvalpreventie

   Acceptatie van de disfunctie

   Start behandeling ander probleem

 

Bron: Van Lankveld J., ter Kuile M., Leusink P.(2010). Seksuele Disfuncties, diagnostiek en behandeling. Houten: Bohn Stafleu Loghum.