Matrix 6. Samenvatting van diagnostiek en interventies bij erectiele disfunctie volgens een stepped care-model

 

 

 

Proces

 

 

Verrichting

 

 

Resultaat

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Stap 1

 

Intake

Diagnostiek

   Stellen diagnose

   Vaststellen oorzakelijke en onderhoudende factoren

   Vaststellen hulpvraag

Anamnese:

   Seksualiteit:

·       spontane erecties, erecties bij zelfbevrediging

·       ejaculatio praecox, verlangen

·       seksuele disfunctioneren partner, diens beleving en reactie

   Lichamelijke comorbiditeit:

·       somatische voorgeschiedenis

·       medicatiegebruik

·       leefstijl

   Psychiatrische en psychologische comorbiditeit:

·       faalangst

·       negatieve cognities rond seksueel (dis)functioneren

·       depressie

·       relatieproblematiek

   Gebruik eventueel ter inventarisatie een Erectiedagboek

 

Vragenlijst:

   Leidse Impotentie Screenings Test (LIST)

   International Index of Erectile Function (IIEF) (alleen van belang voor onderzoeksdoeleinden)

   Vragenlijst Seksuele  Disfuncties (VSD) voor klinische praktijk

 

Lichamelijk onderzoek:

In principe niet noodzakelijk, tenzij

   ter geruststelling man of voor educatie;

   bij pijn

   bij vermoeden hypogonadisme of andere somatische comorbiditeit

 

Laboratoriumonderzoek:

   In de eerste lijn alleen als er aanwijzingen zijn voor cardiovasculaire risicofactoren of hypogonadisme.

   In de tweede lijn: glucose, vetspectrum, vrij testosteron.

   Voor de eerste lijn is minimaal de hulpvraag en de belangrijkste bijdragende factoren in beeld gebracht.

   Tweede lijn en seksuologen brengen het geheel aan predisponerende, luxerende en onderhoudende factoren in kaart op de biopsychosociale dimensie.

Beoordeling

   Bespreken van bevindingen

·       Situationele ED sluit somatiek nagenoeg uit

·       Onderscheid tussen overwegend psychogene en overwegend somatogene ED is een vereenvoudiging, maar helpt accenten te leggen in de behandeling

   Formuleren behandeldoel(en)

   Vaststellen behandelplan

·       Betrek partner hierbij: voor de eerste lijn indien mogelijk en in de tweede lijn en in seksuologiepraktijk obligaat

   Start behandeling

   Verwijzing

·          bij ED in combinatie met ejaculatio precox of stoornis in seksueel verlangen: naar arts/psycholoog seksuoloog NVVS

·          voor nadere somatische diagnostiek en behandeling bij o.a. M. Peyronie > 12 maanden; contra-indicatie voor orale medicatie; langdurige erectie (> 4 uur) (priapisme); (laat) hypogonadisme;  invasieve behandelmethoden: naar uroloog

·          bij mictie- en/of genitale pijnklachten en weinig somatische cormorbiditeit: naar bekkentherapeut

·          bij (complexe) relatieproblematiek: naar partnerrelatietherapeut

·          bij dominante psychische problematiek: naar de GGZ

·          bij onvoldoende eigen expertise: naar arts/psycholoog-seksuoloog NVVS

Stap 2

 

Permission

Limited information

Normaliseren

Toestemmen

Voorlichten

Psycho-educatie:

Uitleg over:

·       de relatie met leeftijd, met somatische comorbiditeit en de behandeling daarvoor, met psychosociale  en relationele factoren (folder Erectieproblemen algemeen en folder Adviezen bij erectieproblemen)

·       mythes en vooroordelen (oefening Misverstanden over seksualiteit)

·       de seksuele interactie tussen partners

·       de invloed van leefstijl

   Klachten verholpen: terugvalpreventie

   Klachten niet verholpen: naar stap 3

Stap 3

 

Specific suggestions

Modificatie van enkele belangrijke instandhoudende of oorzakelijke factoren bij geen of weinig comorbiditeit

Specifieke suggesties en adviezen:

   Elastiek, penisring en/of vacuümpomp

   Vibrator

   Negatieve cognities leren signaleren en corrigeren

   Bijstellen leefgewoontes: minder roken, meer bewegen

   Seksuele opwinding bevorderen (o.a. oefening Vier solo-oefeningen, Genieten van elkaars aanrakingen, Genitale aanrakingen)

   Klachten verholpen: terugvalpreventie

   Klachten niet verholpen: naar stap 4

Stap 4

 

Intensive therapy

Modificatie van complexe met elkaar samenhangende instandhoudende of oorzakelijke factoren

Psychologische-seksuologische interventies:

   Gericht op verbeteren seksuele opwinding (o.a. oefening Vier solo-oefeningen, Genieten van elkaars aanrakingen, Genitale aanrakingen)

   Gericht op verbeteren communicatie en positieve interactie met partner (o.a. oefening Samen iets ondernemen, Wensen en grenzen, Mythes en misverstanden)

   Gericht op komen en laten gaan van erectie: oefening alleen, oefening samen en oefening Stappenplan gemeenschap

 

Medische-seksuologische interventies:

   Orale geneesmiddelen (PDE-5-remmers)

   Intracaverneuze injecties of prothese (via uroloog)

   Klachten verholpen: terugvalpreventie

   Klachten niet verholpen: naar stap 5

Stap 5

 

Evaluatie

Evaluatie en herformulering doelstelling

   Praktische ondersteuning

   Chronische farmacotherapie in verband met ED

   Klachten verholpen: terugvalpreventie

   Acceptatie van de disfunctie

   Start behandeling ander probleem

 

Bron: Van Lankveld J., ter Kuile M., Leusink P.(2010). Seksuele Disfuncties, diagnostiek en behandeling. Houten: Bohn Stafleu Loghum.